حقوق زنان؛ قانون ممنوعیت خروج از کشور بدون اذن شوهر (۱)

حقوق زنان؛ ممنوعیت خروج از کشور برای نصف جامعه

ممنوعیت خروج از کشور برای زنان در کشور در سال‌های اخیر سر‌و‌صدای زیادی به پا کرده است. در ایران و برخی کشورهای اسلامی دیگر، زنان متأهل برای خروج از کشور به هر دلیل کاری، تفریحی، ادامه تحصیل و… به اجازه‌نامۀ شوهر نیاز دارند. در برگۀ گذرنامه بخشی مبنی بر اجازۀ شوهر برای خروج از کشور آمده است که زن هربار که برای تمدید گذرنامه مراجعت می‌کند باید اجازه‌نامۀ شوهر یا شوهرش را برای تمدید همراه خود ببرد.

با افزایش سطح تحصیلات و مهارت زنان و افزایش حضور آنان در جامعه و حضور در پست‌های مهم و کلیدی، به نظر می‌رسد زنان بیشتری مایل به خروج از کشور هستند. درمورد مسائل حقوقی مربوط به امر بیشتر خواهیم نگاشت. با روزچین همراه شوید.

ممنوعیت خروج از کشور برای زنان

ممنوع الخروجی زنان
ممنوعیت خروج از کشور برای زنان

طبق قانون خروج زن متأهل منوط به رضایت شوهرش است. طبق بند ۳ تبصرۀ ۴ مادۀ ۱۸ قانون گذرنامه مصوب اسفند سال ۱۳۵۱ دربارۀ شرایط خروج از کشور: «زنان شوهردار ولو کمتر از ۱۸ سال تمام با موافقت کتبی شوهر و در موارد اضطراری اجازۀ دادستان شهرستان محل درخواست گذرنامه که‌ مکلف است نظر خود را اعم از قبول درخواست یا رد آن حداکثر ظرف سه روز اعلام دارد، کافی‌ست. زنانی که با شوهر خود مقیم خارج هستند و زنانی‌ که شوهر خارجی اختیار کرده و به تابعیت ایرانی باقی مانده‌اند از شرط این بند مستثنی می‌باشند.» ‌خروج از کشور می‌تواند دلایل مختلفی مانند کار، تحصیل، شرکت در همایش‌های علمی و … داشته باشد.

گاهی نیز دلایل دیگری مانند درمان، شرکت در مسابقات ورزشی و… برای خروج از کشور وجود دارند. برای مثال، تصور کنید زنی که استاد دانشگاه است یا متخصص در یک رشتۀ خاص و باید برای شرکت در کنفرانسی که از خارج از کشور دعوتنامه دریافت کرده، به خارج از کشور برود. یا ورزشکارانی که چندین سال برای شرکت در تورنمنت‌های بین‌المللی و جهانی تلاش می‌کنند، بی اذن همسر اجازه خروج از کشور را ندارند. به نظر می‌رسد که در این مورد خاص، قانون، بنا به دلایلی حقوقی، خروج زنان را به اذن همسرشان منوط کرده است.

نقش زنان امروزی در جامعه ایران

زنان سیاستمدار
حضور زنان در عرصه‌های جهانی

نقش زنان امروزه محدود به خانه و خانه‌داری نمی‌شود، بلکه با قرار‌گرفتن در پست‌های مهم و شرکت در کنفرانس‌های علمی و رفت‌وآمد به خارج از کشور افتخار‌آفرینی می‌کنند. عمده دلایلی که باعث می‌شود زنان از کشور خارج شوند می‌تواند تحصیل در دانشگاه‌های خارج از کشور، زیارت و سیاحت، مهاجرت و اشتغال یا شرکت در کنفرانس‌های علمی باشد. با اینکه روزبه‌روز جامعه رو به پیشرفت می‌رود و شرایط زندگی و روابط بین افراد در حال تغییر است، به نظر می‌رسد این قانون حساسیت بیشتری برانگیخته است.

قوانینی که با خواست و وظایف شماری از زنان ایرانی امروزی در تعارض‌اند و باید فکری اساسی به حال آن‌ها کرد. در غیراین‌صورت این تعارضات ممکن است شکل‌های دیگری به خود بگیرد و برای حل و فصل آنها به دنبال راهکارهای غیر منطقی باشند.

زنان و طلاق
حقوق از دست رفته‌ای که تمایل زنان برای ازدواج را کم می‌کند

در اینجا بهتر است فرق بین اجازه دادن را با رضایت داشتن بیان کنیم. «رضایت داشتن» با «اجازه گرفتن» فرق دارد. در یک زندگی مشترک و سالم البته که برای انجام خیلی از کارها نظر طرف مقابل نیز باید مدنظر گرفته شود تا خللی در زندگی مشترک وارد نشود. ولی رضایت چیزی است قلبی که نمی‌شود آن را در ماده و تبصره تعریف کرد و همیشه یک طرف باید اجازه دهد تا طرف دیگر مثلاً سفر برود یا ادامه تحصیل دهد، کار بکند یا نه! این مهم زمانی تبعیض‌آمیز می‌شود که این رضایت دادن یک‌طرفه باشد. قانون با دادن این اختیار به مردان و محدودیت خروج از کشور برای زنان شوهردار یا امکان ممنوعیت خروج از کشور توسط شوهر، چالشی در حقوق اساسی فردی و اجتماعی زنان ایجاد کرده است.

از دست ندهید:  بان کی‌مون؛ هشتمین دبیرکل سازمان ملل متحد

دلایل و منشأ حق اجازۀ خروج از کشور

حقوق زنان و قوانین
دیواری که بین زنان و حقوق آنان وجود دارد، چیست؟

یکی از برآیندهای حق اذن خروج، ماده ۱۱۱۴ قانون مدنی است: «زن باید در منزلی که شوهر تعیین می‌کند سکنی کند. مگر اینکه اختیار تعیین محل سکونت (به‌عنوان شرط ضمن عقد نکاح یا هر عقد خارج لازم دیگری) به زن داده شده باشد. در نظام فقهی، اجازه داشتن خروج از خانه توسط زوجه، از حقوق مسلم زوج است. یعنی زن باید برای بیرون رفتن از خانه برای کارهای ضروری و غیرضروری از شوهر خود اجازه بگیرد. زن باید در منزلی که شوهر برای زندگی مشترک تعیین و تهیه کرده است، «حضور فیزیکی» داشته باشد. در غیراین‌صورت برای خروج باید اجازه بگیرد.» خیلی‌ها معتقدند حق اجازه برای خروج از کشور توسط مرد نیز از همین قانون نشأت می‌گیرد. برخی نیز ریشه ممنوعیت خروج از کشور برای زنان را نان‌آور بودن مرد، قیومیت او و جایگاهی می‌دانند که مرد در سال‌های متمادی به‌عنوان سرپرست خانواده دارد. برخی نیز دلیل این ممنوعیت سفر را امکان سوء‌استفاده زنان از سفرهای مجردی و بدون همسر در خارج از کشور، بیان می‌کنند. برخی دیگر هدف از اعمال چنین ممنوعیتی را جلوگیری از قاچاق زنان و دختران می‌دانند.

عرق سرد بر پیشانی نیلوفر اردلان

زنان ورزشکار
نیلوفر اردلان کاپیتان تیم ملی فوتسال زنان

حتماً ماجرای نیلوفر اردلان، کاپیتان تیم ملی فوتسال زنان را با همسرش شنیدید. هافبک تیم ملی فوتبال زنان ایران و خانمِ گل آسیا که جام ملت‌های آسیا را به‌خاطر اختلافات خانوادگی و عدم دریافت اجازه از همسر برای خروج از کشور از دست داد. زمانی که خانم اردلان برای رفتن به مسابقات جام ملت‌های آسیا در سال ۲۰۱۵ حاضر می‌شد، به خاطر اختلافات خانوادگی، همسرش مهدی توتونچی گذرنامۀ او را ضبط و اجازه خروج از کشور را به کاپیتان تیم ملی نداد. نیلوفر اردلان از بازی‌ها بازماند و تمام زحمات و آرزوهای این ورزشکار زن به باد رفت. فیلم عرق سرد یکی از فیلم‌های جشنواره فیلم فجر ۱۳۹۶، ساخت سهیل بیرقی و با بازی باران کوثری به موضوع ممنوعیت خروج زنان از کشور توسط شوهرانشان اشاره دارد. مهدی توتونچی از مجریان معروف صدا‌و‌سیما و مجری برنامه‌های ورزشی است. محرومیت اردلان از حضور در جام ملت‌های آسیا توسط همسرش جنجال زیادی به پا کرد. وی از مسئولان برای حل مشکل خود تقاضای کمک کرد و در نهایت با اجازۀ دادستانی راهی مسابقات قهرمانی فوتسال زنان جهان ۲۰۱۵ در گواتمالا شد.

در مقاله بعدی به راهکارهای لازم که فرد و جامعه می‌توانند برای حل این مشکل انجام دهند خواهیم پرداخت.

این مقاله را در شبکه‌های اجتماعی بازنشر دهید
Share

افزودن دیدگاه