کودک‌همسری و ازدواج اجباری، نقض حقوق کودکان

کودک همسری و ازدواج اجباری نقض حقوق کودکان

کودک‌همسری نوعی آزار جنسی کودک با ابعاد آزار جسمی و عاطفی و ذهنی‌ست. آمار بالای کودکانی که پیش از رسیدن به بلوغ فکری و ذهنی ازدواج می‌کنند حکایت از گسترۀ بالای این پدیده دارد و در آینده بر سلامت خانواده‌ها تأثیر منفی خواهد گذاشت. با حقوق کودک روزچین همراه باشید.

تنها قانون صریح ایران در برابر ازدواج کودکان، ماده ۱۰۴۱ قانون مدنی‌ست. بر اساس این قانون عقد نکاح دختر قبل از رسیدن به سیزده‌ سال‌تمامِ شمسی و پسر قبل از رسیدن به پانزده‌ سال‌تمامِ شمسی منوط به اذن ولی به شرط مصلحت کودک با تشخیص دادگاه صالحه است. به نظر شما کودک چگونه می‌تواند این مصلحت را تشخیص دهد؟

کودک‌همسری

فقر و وضعیت بد اقتصادی از دلایل ازدواج کودکان

ازدواج کودکان چه لذت‌هایی را که از آن‌ها نمی‌گیرد و چه زیبایی‌ها و شادی‌هایی را که نابود نمی‌کند. این کودکان باید زودتر از هم‌سالانشان از عروسک‌ها و لذت دوچرخه‌سواری در کوچه‌پس‌کوچه‌های محله‌شان خداحافظی کنند و ناچارند زودتر بار مسئولیت زندگی خانوادگی را بچشند و قبل از مزه‌مزه‌کردن روزهای بی‌دغدغۀ کودکی، دغدغه‌های جدی زندگی زناشویی را تجربه کنند.

پدیده کودک‌همسری سال‌هاست که به دغدغه فعالان حقوق بشر تبدیل شده‌ است. به عقیدۀ این فعالان، کودک‌همسری آسیب‌های بسیاری به ساختار خانواده و اجتماع وارد می‌کند و به‌همین‌دلیل باید برای آن راه‌حلی اندیشید.

تازه‌ترین آمار ازدواج کودکان

باورکردنش سخت است اما ۱۷ درصد از ازدواج‌های کشور مربوط به ازدواج دختران زیر ۱۸ سال است. این در حالی‌ست که در سال ۹۴ بیش از ۵ درصد از ازدواج‌ها در سنین کمتر از ۱۵ سال اتفاق افتاده است. یعنی ۲۸ هزار و ۲۴۲ نفر قبل از رسیدن به ۱۵ سالگی ازدواج کرده‌اند و بیش از ۲۰۴ هزار ازدواج دختران در سنین ۱۵ تا ۱۹ سال در این دوره از سال ثبت شده است.

از آنجایی که ازدواج‌هایی که در سنین کودکی رخ می‌دهند ثبت نمی‌شوند، امکان دارد که آمار بیش از این تعداد باشد. این موضوع خود معضل دیگری را به‌دنبال دارد و آن، کودکان فاقد شناسنامۀ حاصل از این ازدواج هستند که جمعیت پنهان جامعه به‌شمار می‌روند. باید همه به‌دنبال راه‌حلی برای این مسئله تلخ و نگران‌کننده باشیم. زیرا ریشه بسیاری از معضلات زنان در آینده به ازدواج آن‌ها در سنین کودکی باز می‌گردد. معضلاتی مانند رشد بی‌رویه جمعیتِ بدون اوراق هویتی در مناطق حاشیه‌ای، محرومیت از تحصیل، ثبت‌نشدن ازدواج‌ها و شیوع پدیده کودک‌-بیوه، خشونت، بیماری‌های زنان، مرگ‌و‌میر حین زایمان و… .

از دست ندهید:  حقوق اطفال از ۱۹۲۴ تا ۲۰۱۸

شهرهای صدرنشین در مسئله ازدواج کودکان

بر اساس آمارهای منتشرشده توسط معاونت امور زنان و خانواده نهاد ریاست جمهوری، استان خراسان رضوی با ۶۷۵۹ مورد ازدواج کودکان در رتبۀ نخست قرار دارد. البته ناگفته نماند که به‌دلیل حضور بیشتر اتباع کشورهای دیگر در استان‌های شرقیِ کشور که اوراق شناسایی هم ندارند، امکان ثبت ازدواج آن‌ها فراهم نیست و آمار خیلی بیشتر از این‌هاست. استان‌ آذربایجان‌شرقی با ۳۳۴۸ مورد، استان سیستان و بلوچستان با ۲۳۵۵ مورد و استان خوزستان با ۲۱۵۰ مورد ثبت‌شده ازدواج کودکانِ ۱۰ تا ۱۴ سال در رتبه‌های بعدی قرار دارند. استان تهران نیز با ۱۷۴۲ مورد، در رتبه هشتم این جدول قرار گرفته است.

دلیل ازدواج کودکان در ایران چیست؟

محرومیت از تحصیل یکی از پیامدهای ازدواج کودکان

ارزش‌های سنتی و مذهبی در راستای حفظ آبرو و شرف خانوادگی در زمینۀ فرهنگی در راستای سیستم پدرسالاری از عوامل مؤثر بر ازدواج کودکان در ایران محسوب می‌شود. فقر، محرومیت از تحصیل، اعتیاد و مهاجرت در راستای کاهش بار اقتصادی و تأمین هزینه‌های ناشی از اعتیاد خانواده، صیغه و عقد موقت از دیگر عوامل ازدواج کودکان در ایران محسوب هستند.

خانه‌ای روی آب

پیامدهای ازدواج در سنین پایین به دو صورت است؛ پیامدهای آنی و پیامدهای بلندمدت.

پیامدهای آنی آسیب‌هایی هستند که با ازدواج، کودک بلافاصله با آن‌ها درگیر می‌شود. مثل ترک تحصیل، دورشدن از جمع دوستان و جمع کودکی، قبول مسئولیت زندگی مشترک، انجام رفتار درخور عروس خانواده و… .
پیامدها و آسیب‌های بلندمدت هم مثل ثبت‌نشدن ازدواج و نداشتن اوراق هویتی، ظهور پدیده کودک-بیوه، خشونت خانگی و همسرآزاری، رشد بی‌رویه جمعیت پنهان، تن‌فروشی، فرار از خانه، کارتن‌خوابی، محرومیت تحصیلی، فاصله سنی زیاد با همسر، خودسوزی و خودکشی، محدودیت حمایت اجتماعی و قانونی با ایجاد چرخه اعتیاد، نداشتن مهارت برای ورود به بازار کار، نداشتن مهارت فرزندپروری، بازتولید چرخه فقر، چرخه کار کودک، چرخه ازدواج کودک و… .

با ادامه‌یافتن ازدواج کودکان، کم‌کم جامعه‌ای نابالغ خواهیم داشت. جامعه‌ای که رشد کافی نیافته و بلوغ فکری ندارد و بنابراین، آسیب‌هایی مثل خشونت، خیانت، طلاق رسمی و عاطفی، همسرکشی، افسردگی و آمار بالای سقط جنین از تبعات ازدواج زودهنگام کودکان در  این جامعۀ نابالغ است.

در مقالۀ بعدی به آسیب‌های کودک‌همسری و راهکارهای ارائه‌شده توسط متخصصین خواهیم پرداخت.

این مقاله را در شبکه‌های اجتماعی بازنشر دهید
Share