تنگه هرمز

بر اساس آنچه که در ویکی پدیا گفته شده است: «تنگه هرمز آبراهی است بین استان هرمزگان ایران و استان مسندم عمان که دریای عمان را به خلیج فارس می‌پیوندد. این گذرگاه یکی از راهبردی‌ترین مسیرهای بین‌المللی کشتی‌رانی در جهان به شمار می‌آید.» با هم مروری داریم از اطلاعات مرتبط با این تنگه.

تنگه هرمز

عبارت «یکی از راهبردی‌ترین مسیرهای بین‌المللی کشتی‌رانی» کافی است تا نمایانگر اهمیت این تنگه برای ایران و البته سایر کشورهای جهان از نظر استراتژی باشد. ایران یکی از کشورهای نیرومند خلیج فارس است و این تنگه در واقع راه ارتباطی آن با جهان شمرده می‌­شود.

البته به‌خودی‌خود هر یک از تنگه‌­های جهان دارای اهمیت و ارزش متفاوتی هستند، با‌این‌حال در این میان تنگه هرمز به علت اتصال خلیج فارس و دریای عمان و مسیر مهم انتقال کالا و نفت و انرژی در جهان، در کنار تهران و خوزستان یکی از قسمت‌­های مهم محسوب می‌­شود و یکی از کارآمدترین مسیرهای جهانی کشتیرانی جهان است. با‌توجه‌به کشمکش‌های سیاسی و ملتهب بودن منطقه خاورمیانه کشورهای غربی درصدد ارائۀ طرح­‌هایی برای ارائه جایگزین و استفاده کردن از راه‌­های دیگر و کاستن از اهمیت تنگه هرمز هستند.

مشخصات جغرافیایی تنگه هرمز

تنگۀ بین­‌المللی هرمز با ۱۰۰ کیلومتر طول و عرض آن از بندرعباس تا رأس شوریط در عمان بین ۵۶ تا ۱۸۰ کیلومتر در بین کشور ایران و عمان واقع شده است که بیشترین خط ساحلی آن در کرانۀ ایران است. عمق تنگه به دلیل شیب تند کف تنگه متغیر است. از نظر شکلی مشابه هلال بوده و همچنین ورودی تنگه دو برآمدگی با نام «دبه» در شرق امارات و «الکوه» در ساحل ایران دارد. این تنگه خلیج فارس را از طریق دریای عمان به اقیانوس هند و به خطوط کشتیرانی بین‌­المللی ارتباط می‌­دهد. در این تنگه چهار جزیرۀ ایرانی لارک، قشم، هرمز و هنگام قرار دارد.

تنگۀ هرمز به دلیل اهمیت­‌ ارتباطی، اقتصادی و… در کانون رقابت‌­های جهانی قرار دارد و همچنین ضعف کشور عمان در برقراری امنیت در این تنگه باعث گرایش بیشتر کشورهای قدرتمند به سمت این منطقه شده است.

اهمیت ژئوپلتیک تنگه هرمز

ایران با چند جزیرۀ استراتژیک خود همانند لارک، قشم، تنب بزرگ و ابوموسی و همچنین پایگاه­‌های نظامی در بوشهر، بندر عباس و چابهار به‌خوبی از تنگۀ هرمز و کشتی­رانی بین‌­المللی پاسداری می­‌کند. امنیت خلیج فارس در گرو امنیت این آبراه بین‌المللی است.

اهمیت ارتباطی تنگه هرمز

تنگه هرمز از قدیم نقطۀ عطف صادرات اقتصادی از خلیج فارس به دریای عمان بوده است. امروزه نیز این آبراه در سیستم حمل و نقل فلات ایران به کشورهای دیگر نقش پررنگی دارد. همچنین موافقتنامۀ ایران و ترکمنستان در جهت اتصال راه‌­آهن سرخس به بندرعباس اهمیت آن را دوبرابر خواهد کرد.

اهمیت اقتصادی تنگه هرمز

تنگه هرمز از نظر فراهم نمودن حمل و نقل کالای دریایی، صادرات و واردات نفت، مواد غذایی، رفاهی، صنعتی، بهداشتی و تسلیحاتی در بین کشورهای خلیج فارس بسیار مهم است و همچنین از نظر اقتصاد جهانی در صادرات نفت، کشوهارهای دیگر به این آبراه وابسته هستند. تنگه هرمز نقش کلیدی در تأمین بدون وقفۀ انرژی دارد؛ زیرا با استفاده از نیروی جزر و مد بین دریای عمان و خلیج فارس توانایی تولید نیروی عظیم برق را دارد. در آینده نیز این تنگه ارزش خود را حفظ خواهد کرد و هرگونه انسداد در این تنگه باعث ایجاد بحران اقتصادی و خسارت در کشورهای اروپایی و نیز آمریکا خواهد شد.

پس از جنگ جهانی اول و کشف نفت، آمریکا و متحدان در جست‌و‌جوی بهره‌­گیری از امکانات خلیج فارس اقدام کردند. مهم‌­ترین هدف آمریکا در به‌دست‌آوردن این آبراه، حفاظت از منابع نفت و مسیرهای کشتیرانی است. به همین علت حضور تیم‌­های نظامی در این منطقه برای آمریکا مهم است.

تنگه هرمز در کنار تنگه‌های مالاگا، کانال سوئز و… از مهم‌­ترین راه‌­های انتقال نفت خام و در واقع از آبراه‌­های طلایی محسوب می‌­شود. در گذشته بخش عمدۀ صادرات نفت از راه تنگه هرمز بوده ولی با افزایش خطوط نفتی این مقدار در حال کم شدن است.

همان‌طور که اشاره شد کشورهای بسیاری درصدد کاستن اهمیت تنگه هرمز و راه‌های جایگزین برای این تنگه هستند که در صورت وقوع جنگ احتمالی یا حتی افزایش فشارهای سیاسی و اقتصادی (خصوصاً کشور آمریکا) بر ایران، جهت رسیدن به خواسته‌های خود بدون متضرر شدن از مسدودسازی احتمالی این تنگه توسط ایران، طرح‌هایی در راستای کاستن از اهمیت تنگه هرمز ارائه کرده‌اند.

یکی از این طرح‌ها تغییر الگوی انتقال نفت از کشورهای مبدا به سمت اروپا و آمریکا است. طرح دیگر تغییر مسیر و خطوط لوله­‌های نفت است. برای مثال عراق با افزودن خطوطی به خطوط نفتی پترولاین درصدد استفاده از این خط است.

نتیجه‌گیری

به طور کلی تنگه هرمز یکی از استراتژیک‌ترین تنگه‌ها و راه‌های ارتباطی جهان است که در اختیار ایران قرار دارد. ایران با در اختیار داشتن این تنگه از نظر استراتژیک و نظامی می‌تواند در عرصۀ جهانی اعلام قدرت کند و هدایت درست و صحیح این مدیریت، در بهبود وضعیت سیاسی و اقتصادی کشور تأثیر چشمگیری دارد.

این مقاله را در شبکه‌های اجتماعی بازنشر دهید
Share

افزودن دیدگاه