سرپرستی موقت کودکان و آسیب‌های اجتماعی آن

سرپرستی موقت و آسیب‌های اجتماعی آن برای کودکان

سرپرستی موقت یکی از گزینه‌های سازمان بهزیستی برای حمایت از کودکان بدسرپرست است. این کودکان در مدتی معین و با نظارت سازمان بهزیستی به خانواده‌های داوطلب سپرده می‌شوند. حقوق کودک را در روزچین دنبال کنید.

توضیح: در کل مقاله، منظور از سرپرستی موقت، نوعی از سرپرستی‌ست که تنها تا ۱۸ سالگی ادامه داشته و به‌موجب آن، مسئولیت کاملاً از سرپرستان اصلی سلب نشده و کودک از ارث محروم نخواهد شد.

تعریف سرپرست موقت

حقوق کودک
سرپرستی موقت کودکان

اگر والدین کودک به هر دلیلی در دسترس نباشند یا سرپرستی کودک از آن‌ها سلب شده باشد، از آنجایی که کودکان نیاز به مراقبت و خدمات دارند، راه‌هایی وجود دارد که می‌تواند این شکاف‌ها را پر کند. یک سرپرست موقت باعث می‌شود وضعیت بهتری برای کودک ایجاد شود.

بهترین جایی که کودک می‌تواند رشد کند، کنار مادر است. به‌همین‌خاطر خانواده‌های جایگزین (به‌صورت موقت و تا زمانی‌که پدر و مادر کودک با تشخیص قوه قضاییه به شرایط ایده‌آل برسند و توانایی حضانت از فرزندانشان را پیدا کنند) می‌توانند حضانت کودکان بدسرپرست را به‌عهده بگیرند.

توضیح: کودکان بدسرپرست به کودکانی گفته می‌شود که پدر و مادر و جد پدری آن‌ها به‌عنوان اولیای قهری در قید حیات هستند، ولی به دلایل عدیده مندرج در قانون مدنی، صلاحیت نگهداری از کودکان را برای مدت مشخصی از دست داده‌اند.

مفاد قانونی که شرایط رد صلاحیت والدین را مشخص کرده است، به مواردی همچون اعتیاد والدین، ابتلا به بیماری صعب‌العلاج و مسری (بیماری‌ای که بهداشت روانی و جسمانی کودکان را به خطر بیندازد)، فساد اخلاقی، جدایی و طلاق والدین به‌طوری‌که هیچ‌کدام از سرپرستان صلاحیت نگهداری از کودکان را نداشته باشند، اشاره دارد.

تفاوت سرپرستی موقت و دائمی

حقوق کودک
مراقبت از کودکان در نبود والدین آن‌ها

سازمان بهزیستی برای ارائه خدمات و رسیدگی به کودکان و درواقع ساماندهی خانواده‌های جایگزین واجد شرایط، دو سیاست و راهکار در پیش گرفته است. یکی فرزندخواندگی یا همان سرپرست دائم و دیگری طرح شبه‌خانواده و یا همان سرپرست موقت که به آن سرپرست امین هم گفته می‌شود.

سرپرستی دائم مشمول کودکانی می‌شود که پدر و مادر و جد پدری آن‌ها در قید حیات نیستند یا تمام تلاش‌ها و کوشش‌های سازمان بهزیستی منتج به شناسایی آن‌ها نشده است و چون هویت خانوادگی ندارند، بنابراین شرایط سرپرستی دائم را دارند‌. اما به‌گفتۀ مسئولان، تقریباً بیش از نیمی از کودکانِ تحت سرپرستی بهزیستی، در رده کودکان بدسرپرست قرار دارند.

در کنار همۀ این‌ها جداشدن کودکان از پدر و مادرِ خود و زندگی با افراد جایگزین آسیب‌های جبران‌ناچذیری نیز به همراه دارد. در ادامه به شناسایی پیامدهای مثبت و منفی این نوع سرپرستی‌ها خواهیم پرداخت.

تحصیلات

حقوق کودکان
کودکان طلاق در معرض انواع خشونت‌ها قرار دارند
  • نوجوانان، زمانی که تحت سرپرستی موقت قرار می‌گیرند، به احتمال بیشتری به مدت یک یا چند سال از مقطع تحصیلی خود عقب افتاده و نسبت به همسالان خود، در آزمون‌های استاندارد عملکرد ضعیف‌تری خواهند داشت.
  • در زمان قرارداشتن تحت سرپرستی موقت، نوجوان به احتمال زیاد از لحاظ تحصیلی از همسالان خود عقب خواهد ماند.
  • نوجوانانِ تحت سرپرستی موقت، به دلایل روحی و روانی، برای فارغ‌التحصیلی از دبیرستان شانس کمتری نسبت به همسالان خود دارند.
  • در مقایسه با همسالان حاضر در دانشگاه، شانس دانشجویانی که تحت سرپرستی موقت بوده‌اند برای فارغ‌التحصیلی کمتر است.

سلامت فیزیکی و روانی

حقوق کودک
نه به خشونت علیه کودکان
  • بر اساس تحقیقات انجام‌شده، کودکانی که در گذشته تحت سرپرستی موقت بوده‌اند سلامت فیزیکی پایین‌تری دارند.
  • این کودکان بعضاً از نظر سلامت روانی، دچار مشکلاتی از قبیل اضطراب، نشانه‌های افسردگی و یا سایر ناهنجاری‌های عمومی هستند؛ به‌طورکلی، در حالاتی که سابقه سرپرستی بیش از شش ماه است، سلامت عمومی کودک، نسبت به کسانی که در خانه خود زندگی می‌کنند، در شرایط نامناسب‌تری قرار دارد.
  • باتوجه‌به مراجعات این کودکان به روان‌پزشک، سلامت روانی آن‌ها در مقایسه با افراد تحت سرپرستی دائم یا سایر افراد کمتر است.
  • کودکانی که تحت سرپرستی موقت هستند، نسبت به سایر افراد یا کسانی که در گذشته تحت سرپرستی بوده‌اند، اعتماد‌به‌نفس و شادابی کمتری داشته و رضایتمندی کمتری از زندگی دارند.
  • این کودکان، در محیط‌های گروهی رضایت کمتری از زندگی را نشان داده‌اند.
از دست ندهید:  حقوق کودک؛ کودک آزاری و راه‌های پیشگیری از آن

روابط

حقوق اطفال
احساس آرامش و امنیت از حقوق اولیه کودکان است.
  • کودکان تحت سرپرستی موقت، با احتمال بیشتری در آینده با مشکلات مربوط به ایجاد روابط پایدار با جنس مخالف، انجام وظیفه به‌عنوان پدر یا مادر و برقراری روابط اجتماعی در جامعه مواجه خواهند شد.

زمانی که کودک در حداقل یکی از حالات زیر قرار بگیرد، شانس ابتلا به مشکلاتِ اشاره‌شده پررنگ‌تر می‌شود:

  • قرارگرفتن تحت سرپرستی موقت در سنین بالاتر
  • ابتلا به مشکلات اجتماعی یا رفتاری
  • قرارگیری در محیط‌های جمعی
  • روابط غیرپایدار با والدین اصلی در حال حاضر

مسائل اجتماعی

خشونت علیه کودکان
اهمیت زیاد نیاز کودک به مادر
  • طبق تحقیقاتِ انجام‌گرفته، کودکان تحت سرپرستی موقت در مقایسه با سایرین، سطح سلامت جسمانی پایین‌تری دارند.
  • در مقایسه با سایرین، افرادی که در گذشته تحت سرپرستی موقت بوده‌اند آمار بالاتری از بارداری در سنین کم، گوشه‌گیری اجتماعی و ازدواج با افرادی که قادر به حمایت از آن‌ها نبوده‌اند را دارند.

بزهکاری

  • اگرچه طبق آمارها افراد مذکری که در گذشته تحت سرپرستی موقت بوده‌اند، با نرخ ۲۵ الی ۳۵ درصد سابقه دستگیری داشته‌اند، اما گزارش‌ها حاکی از آمار ۴۰ درصدی برای این موضوع است.
  • از بین دستگیرشدگان، یک‌چهارم تا نیمی از آن‌ها مجرم شناخته‌ شده‌اند.
  • آمار دستگیری برای بانوان کمتر بوده و ۱۰درصد ثبت ‌شده است.
  • بزرگسالانی که در گذشته تحت سرپرستی موقت بوده‌اند، نسبت به کسانی که به‌صورت گروهی (در مهدکودک‌ها) یا با اقوام زندگی کرده‌اند نرخ بزهکاری کمتری داشته‌اند.

شرایط مالی

حقوق کودکان
کودکان بی‌سرپرست
  • تعداد زیادی (بین ۶۴درصد تا ۹۲درصد) از کسانی که در گذشته تحت سرپرستی موقت بوده‌اند، در بزرگسالی از لحاظ مالی مستقل شده‌اند.
  • حدود ۲۵درصد از کل این افراد، در مقطعی از بزرگسالی از تسهیلات مالی عمومی استفاده کرده‌اند.
  • بهترین عملکرد مالی پس از پایان سرپرستی، به ترتیب از سوی افراد تحت سرپرستی دائم، افراد تحت سرپرستی موقت و سپس افرادی که به‌صورت گروهی نگهداری ‌شده‌اند، ارائه شده است.
  • خانواده‌های سرپرست (موقت) به میزان محدود و تا بازه‌ای از بزرگسالی، افرادی را که در گذشته تحت سرپرستی آن‌ها بوده‌اند از لحاظ مالی حمایت کرده‌اند.
  • بین ۶۰ تا ۷۰‌درصد از افرادی که در گذشته تحت سرپرستی موقت بوده‌اند، در بزرگسالی به‌صورت مستقل و در خانه‌های مناسب زندگی کرده‌اند.
  • تعداد قابل‌توجهی از این افراد، حتی در زمان بزرگسالی با سرپرستان و دوستان یا اقوام خود زندگی کرده‌اند.

بی‌خانمانی

باتوجه‌به تعداد افرادی که پس از پایان پوشش سرپرستی موقت دچار بی‌خانمانی شده‌اند، می‌توان گفت که تلاش‌ها در زمینه ایجاد استقلال در آن‌ها، از کیفیت کافی برخوردار نبوده است. برخی اما از منظری دیگر به این قضیه نگاه می‌کنند و به نظر آن‌ها، این نوع زندگی باعث ایجاد مشکلاتی می‌شود که می‌تواند منجر به تضعیف قدرت استقلال افراد، فراهم‌آمدن زمینه‌های بی‌خانمانی آن‌ها یا خلأ حمایت کافی (از طرف خانواده) برای ارائه مسکن موقت در مقاطع حساس زندگی‌شان شود. رابطه دقیق این نوع از سرپرستی (موقت) و بی‌خانمانی هنوز مشخص نشده است.

برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد حقوق کودک می‌توانید مطالب کنوانسیون حقوق کودک، حقوق اطفال، کم‌توجهی به کودکان، کودکان کار، قاچاق کودکان، ازدواج اجباری و کودک‌همسری، آزار جنسی کودک، تنبیه بدنی کودک در مدارس، تنبیه کودکان توسط والدین، راه‌های پیشگیری از خشونت علیه کودکان، حق زندگی، بازی حق کودک، کودکان یتیم و… را مطالعه کنید.

این مقاله را در شبکه‌های اجتماعی بازنشر دهید
Share

افزودن دیدگاه