مهریه (۲)

پرداخت و دریافت مهریه از آداب و رسوم اجتماعی‌ و از حقوق زنان است که توسط قانونگذاران قوانین خاصی برای آن تدوین شده‌ است. همان‌طور که در نوشتار پیشین گفتیم تعیین مهریه، میزان آن، مطالبه و پرداخت آن اَشکال مختلفی دارد که قوانین بر همین اساس برای آن‌ها وضع شده‌اند. قطعاً هر قانونی که به تصویب می‌رسد اثرات خاص اجتماعی و اقتصادی بر جامعه دارد. به موجب تصویب هر قانونی، عده‌ای آن را عادلانه و عده‌ای غیرعادلانه می‌پندارند. شما جز کدام دسته‌ هستید؟ از نظر شما آیا قانون مهریه، قانونی عادلانه است یا موجب تضییع حق مردان شده است؟ آیا قانون مهر یا مهریه شأن و منزلت مقام زن را زیر سؤال برده‌ یا جنبه حمایتی از زنان جامعه را دارد؟ اگر این سؤالات از دغدغه‌های ذهنی شماست، با مجله روزچین همراه باشید تا با بررسی زوایای مختلف قانون و بستری که در آن قانونگذاری صورت گرفته‌ است، به آن‌ها پاسخ دهیم.

برای کاهش چربی خون چه بخوریم؟

آیا با 15 ماده غذایی قاتل چربی خون آشنا هستید؟ 
اگر به دنبال راهی بی‌دردسر برای کم کردن کلسترول خون هستید این کتاب الکترونیکی برای شماست
کافی است نشانی ایمیل خود را در فرم زیر وارد کنید تا یک نسخه از این کتاب ارزشمند را رایگان برای شما بفرستیم​

آیا مهریه هدیه‌ای از سوی مرد است یا دِینی‌ست که به موجب تمکین به‌وجود می‌آید؟

حتماً شما هم تجربه شرکت در مباحث برابری زنان و مردان را داشته‌اید. بی‌شک یکی از پایه‌ای‌ترین عناصر این مباحث، قوانین مربوط به مهریه است. عده‌ای از مردان، آن را نوعی نابرابری و فشار اقتصادی مضاعف می‌دانند که به موجب ازدواج بر آن‌ها تحمیل می‌شود و از طرفی عده‌ای از زنان، دریافت مبلغی از سوی مرد به موجب عقد نکاح را نوعی توهین به شخصیت و منزلت انسانی یک زن می‌دانند. اما بهتر است قبل از هر قضاوتی، ابهامِ به‌وجودآمده در مورد مهریه را روشن سازیم، سپس با بررسی وسیع‌تر قوانین مربوط به حمایت از خانواده، درباره نابرابری و یا عادلانه‌بودن آن صحبت کنیم.

همان‌طور که می‌دانید مهریه در لغت‌نامه دهخدا به معنی کابین و دیه‌ای‌ست که هنگام نکاح بر ذمۀ مرد قرار می‌گیرد و نیز معادل صداق به‌معنی مالی‌ست که برای زن قرار می‌دهند و انتفاع از آن برای زن شرعاً جایز است. این‌گونه که از معنی آن پیداست، هدف اصلی قانونگذار حمایت اقتصادی از زنان، بعد از ازدواج است و همان‌طور که در نوشتار پیشین گفتیم، نوع و میزان این حمایت را نوع و میزان مهریه تعیین می‌کند.

در پاسخ به این سؤال که آیا مهریه یک هدیه است و یا حقی‌ست که در عوض تمکین پرداخت می‌شود، جالب است بدانید که تعلق مهریه به زوجه، بلافاصله بعد از عقد نکاح صورت می‌گیرد و مالکیت نیمی از آن، پیش از هر نوع تمکینی از سوی زن و به‌محض انجام عقد نکاح، به وی منتقل می‌شود. این قانون حائز این نکته است که مهریه صرفاً برای تمکین به زن تعلق نمی‌گیرد، بلکه به صِرف ازدواج دینی‌ست که بر ذمۀ مرد قرار می‌گیرد. نیم دیگری از مهر یا مهریه نیز قابلیت مشروط‌کردن تمکین از سمت زوجه را دارد. با روشن‌شدن این مطلب، می‌توان نتیجه گرفت که مهریه، صرفاً حقی نیست که در عوض تمکین به زن تعلق بگیرد. به‌علاوه اگر بلافاصله بعد از عقد، رابطه زوجیت به‌واسطه فوت یا طلاق بین زن و مرد از بین بود، نیمی از آن دینی‌ست که باید به زن پرداخت شود.

آیا پرداخت مهر یا مهریه قانونی ناعادلانه برای مردان است؟

برای پی‌بردن به عادلانه‌بودن یا غیرعادلانه‌بودن قوانین، باید به بستر کلی قوانین جامعه و بستر اجتماعی که قوانین از آن برخاسته‌اند توجه داشت. اگر بپذیریم که مهریه، تمهیدی اقتصادی‌ست که برای حمایت از زنان بعد از ازدواج اندیشیده شده‌ است، باید سایر قوانین مربوط به حمایت اقتصادی از زنان را در خانواده مورد بررسی قرار دهیم تا عادلانه‌بودن قانون مهریه یا غیرعادلانه بودن آن مشخص شود. باتوجه‌به اینکه زنان بعد از ازدواج از بسیاری از حقوق خود محروم می‌شوند (مگر عقد خود را مشروط به عدم محرومیت از آن حقوق قرار دهند)، مهر یا مهریه وجهی‌ست که در برابر محرومیت از حقوق اقتصادی، تا اندازه‌ای می‌تواند معیشت اقتصادی زنان را تأمین کند. اگر زنان به‌خاطر اعتماد متقابل یا عدم‌آگاهی شروطی خلاف شروط ضمنی عقد نکنند، از حق ادامۀ تحصیل و داشتن شغل که استقلال اقتصادی آنان را تأمین می‌کند محروم می‌شوند و دریافت مهریه، تا اندازه‌ای می‌تواند موجبات استقلال اقتصادی زنان را فراهم کند.

از سوی دیگر در صورت فوت و فقدان همسر و پدر خود، از حقوقی برابر با ایشان در سهم‌الارث برخوردار نیستند تا بتوانند به تنهایی معیشت خود و همچنین گاهی فرزندان خود را تأمین کنند. جالب است بدانید که سهم‌الارث زوجه از همسر خود در صورتِ داشتن فرزند، یک‌هشتم از اموال و درصورت نداشتن فرزند، یک‌چهارم است و بقیه اموال همسر، به فرزندان و پدر و مادر وی منتقل می‌شود. قانونگذار در کنار سهم‌الارثی که برای زن درنظر گرفته‌ است، دریافت مهر یا مهریه را برای تأمین معاش اقتصادی نیز قرار داده‌ است. اگر زن در زمان حیات همسرش مهر یا مهریه خود را دریافت نکرده‌ باشد، بعد از فوت به وی منتقل می‌شود.

همان‌طور که دیدید قوانین در کنار یکدیگر قرار دارند و مکمل یکدیگرند. اگر جایی از قانون، مرد موظف به پرداخت مبلغی تحت‌عنوان مهر یا مهریه به زن است، در جایی دیگر سهم زن از اموال شوهر یا پدرش کمتر از ایشان است. بر این اساس می‌توان نتیجه گرفت که بررسی یک یا چند ماده از قانون، مبین عادلانه‌بودن یا غیرعادلانه‌بودن آن قوانین نیست، بلکه این مجموعۀ قوانین است که ما را به نابرابری و بی‌عدالتی یا برابری و عدالت می‌رساند.

آیا مهریه سبب تحکیم بنیان خانواده می‌شود؟

باید اذعان داشت که بنیان خانواده و استحکام آن بر پایه‌های محکم‌تری از قانون استوار هستند و قوانین صرفاً جنبه حمایتی و بازدارنده دارند. نقش مهریه، به‌عنوان مطالبه‌ای که از سمت زن صورت می‌گیرد، جهت حفظ بنیان خانواده، اساسی و محوری نیست.

مهریه همان‌طور که از نامش پیداست، در زمان مهر و صلح می‌بایست پیشکش شود و این درحالی‌ست که غالباً در زمان درگیری‌های خانوادگی و طلاق مطرح می‌شود. گاهی مهریه‌های سنگین و مطالبۀ آن سبب ازهم‌پاشیدگی یک خانواده می‌شود و از سوی دیگر با دورزدن قوانین می‌توان از پرداخت آن تا حدی کوتاهی کرد. در انتهای این مطلب باید بیان داشت که مهریه صرفاً در چارچوب قانونی و همراه با خلأهای خاص خود به‌کار می‌رود و آنچه سبب حفظ بنیان خانواده و استقلال اقتصادی زن در خانواده می‌شود، عوامل دیگری‌ست که باید ریشه آن را در فرهنگ و اخلاق جامعه جست‌وجو کرد.

این مقاله را در شبکه‌های اجتماعی بازنشر دهید
Share

افزودن دیدگاه